Barışı Koruma ve Uluslararası Görev Kuvvetleri Nerede Konuşlanmıştır? Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK); Birleşmiş Milletler (BM), NATO, Avrupa Birliği (AB) ve ikili askeri iş birliği anlaşmaları çerçevesinde küresel ve bölgesel barışın muhafazası, insani yardım operasyonları ve terörle mücadele amacıyla dünya genelinde geniş bir coğrafyada görev yapmaktadır. Türkiye; Balkanlar’dan Afrika’ya, Doğu Akdeniz’den Orta Doğu ve Orta Asya’ya kadar uzanan geniş bir alanda konuşlandırdığı “Barışı Koruma ve Uluslararası Görev Kuvvetleri” ile uluslararası arenadaki caydırıcı ve yapıcı gücünü sergilemektedir.
Askeribirlikler.com.tr olarak hazırladığımız bu kapsamlı rehberde; TSK’nın yurt dışında ve yurt içinde konuşlu uluslararası görev kuvvetlerinin lokasyonlarını, hukuki dayanaklarını, teşkilat yapılarını ve üstlendikleri stratejik misyonları resmi kaynaklar doğrultusunda inceliyoruz.
Barışı Koruma ve Uluslararası Görev Kuvvetlerinin Yasal Mevzuatı ve Yetki Alanı
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin sınır ötesinde barışı koruma harekatlarına (PKSO – Peacekeeping Operations), insani yardım operasyonlarına veya uluslararası görev kuvvetlerine personel ve birlik tahsis etmesi anayasal ve hukuki temellere dayanır. Bu konuşlanmaların ana yasal dayanakları şunlardır:
1. Anayasal Tezkereler (Anayasa Madde 92)
TSK unsurlarının yabancı ülkelere gönderilmesi veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması yetkisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kabul edilen Yurtdışı Tezkereleri ile verilir:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 92 uyarınca; Savaş hali ilanı ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verilmesi yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisinindir.
2. Uluslararası Antlaşmalar ve Birlik Tüzükleri
Görev kuvvetlerinin sevk, idare ve konuşlanma şartları; BM Şartı’nın VI. ve VII. Bölümleri, Kuzey Atlas Antlaşması (NATO 5. ve 6. Maddeler) ile TBMM onayından geçen İkili Askeri Eğitim ve İş Birliği Anlaşmaları (MOU) kapsamında yürütülür. Ayrıca personel yönetimi 211 Sayılı TSK İç Hizmet Kanunu ile 926 Sayılı TSK Personel Kanunu hükümlerine tabidir.
Yurt Dışında Konuşlu TSK Barışı Koruma ve Uluslararası Görev Birlikleri
Türkiye, BM ve NATO nezdinde dünya genelinde en çok barış gücü katkısı sağlayan lider ülkeler arasında yer almaktadır. Birliklerin uluslararası alandaki temel konuşlanma noktaları şunlardır:
1. Kosova Barış Gücü / KFOR (Kosova – Prizren / Priştine)
1999 yılından bu yana NATO liderliğinde Kosova’da görev yapan KFOR bünyesindeki Türk Temsil Heyet Başkanlığı, Prizren kentindeki Sultan Murat Kışlası’nda konuşludur. TSK, Kosova’da emniyet, asayiş, devriye ve toplumsal barışı sağlama görevlerini yürütmektedir. Türkiye, dönemsel olarak KFOR Komutanlığı liderliğini de üstlenmektedir.
2. Bosna-Hersek AB Barış Gücü / EUFOR – ALTHEA (Bosna-Hersek – Saraybosna / Zenica)
Avrupa Birliği liderliğinde yürütülen ALTHEA Harekatı kapsamında Bosna-Hersek’te konuşlu Türk Temsil Heyeti Başkanlığı, Saraybosna’daki Butmir Kışlası ile Zenica gibi kritik kentlerde görev yapmaktadır. Birlik; bölgedeki güvenli çevrenin muhafazası ve yerel halkla ilişkilerin geliştirilmesine katkı sağlar.
3. Lübnan BM Geçici Barış Gücü / UNIFIL (Lübnan – Nakura / Beyrut)
Birleşmiş Milletler Geçici Görev Gücü (UNIFIL) çerçevesinde TSK, Lübnan açıklarında Deniz Görev Kuvveti’ne bir fırkateyn/korvet ile katkı sağlarken; Nakura bölgesinde ise istihkam, inşaat ve lojistik destek unsurlarıyla karada konuşlu olarak barışın muhafazasına destek vermektedir.
4. Somali Türk Görev Kuvveti Komutanlığı / TURKSOM (Somali – Mogadişu)
Türkiye’nin yurt dışındaki en büyük askeri eğitim tesisi olan TURKSOM, Somali’nin başkenti Mogadişu’da deniz kıyısında stratejik bir alana kurulmuştur. BM kararları ve ikili anlaşmalar çerçevesinde konuşlanan bu birlik, Somali Silahlı Kuvvetleri’nin subay, astsubay ve erbaş kadrolarını eğitmekte ve Hint Okyanusu/Kızıldeniz hattında korsanlıkla mücadele ile bölge emniyetine katkı sunmaktadır.
5. Katar Türk Birleşik Müşterek Kuvvet Komutanlığı (Katar – Doha)
Katar ile Türkiye arasındaki ikili savunma anlaşmaları doğrultusunda Doha yakınlarındaki Tarık bin Ziyad Kışlası’nda konuşlanan birliktir. Körfez bölgesinin istikrarı, askeri eğitim ve ortak tatbikatlar icra etmek amacıyla mekanize, hava savunma ve lojistik unsurlarla görev icra etmektedir.
6. Libya Türk Görev Kuvveti Komutanlığı (Libya – Trablus / Misrata / İnciti)
BM tarafından tanınan meşru Libya hükümeti ile imzalanan Güvenlik ve Askeri İş Birliği Mutabakat Muhtırası uyarınca konuşlandırılmıştır. Trablus, Misrata ve El-Vatiyye gibi stratejik noktalarda yer alan TSK unsurları; Libya ordusunun eğitimi, mayın/EYP temizliği (SAS/METİ), hava savunma örtüsü ve askeri altyapının modernizasyonu görevlerini yürütür.
7. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti / Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri (KKTC)
1974 Kıbrıs Barış Harekatı sonrasında uluslararası anlaşmalar ve garantörlük hakları çerçevesinde KKTC’de konuşlanan Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanlığı (KTBK); Kolordu seviyesinde teşkilatlanmış olup Doğu Akdeniz’in ve Türk toplumunun güvenliğini teminat altına alır.
Barışı Koruma ve Uluslararası Görev, Yurt İçinde Konuşlu Uluslararası Harekat ve İntikal Birlikleri
Sadece yurt dışında değil, Türkiye sınırları içerisinde de NATO ve uluslararası ittifakların acil müdahale gücü olarak hazır tutulan yüksek hazırlık seviyeli uluslararası birlikler bulunmaktadır.
1. NRDC-TUR / NATO Hızlı Konuşlandırılabilir Türk Kolordusu (İstanbul – Ayazağa)
İstanbul Ayazağa’da konuşlu olan 3. Kolordu Karargâhı, NATO’ya tahsis edilmiş yüksek hazırlıklı bir kara karargâhıdır (NRDC-T). NATO’nun küresel çaptaki olası bir kriz anında hızlıca kriz bölgesine intikal ederek tüm müttefik kara kuvvetlerini sevk ve idare etme kabiliyetine sahiptir.
2. NATO Müttefik Kara Komutanlığı / LANDCOM (İzmir – Buca)
İzmir Şirinyer’de konuşlu olan LANDCOM; doğrudan NATO’nun küresel ölçekteki tüm kara unsurlarının komuta ve koordinasyon merkezidir.
3. Çok Yüksek Hazırlık Seviyeli Müşterek Görev Kuvveti / VJTF Birlikleri
NATO Müttefik Mukavemet Gücü bünyesinde Türkiye, dönemsel olarak VJTF (Very High Readiness Joint Task Force) kara bileşeni sorumluluğunu üstlenir. Bu kapsamda Tekirdağ/Çorlu’da konuşlu 66. Mekanize Piyade Tugay Komutanlığı gibi seçkin birlikler, NATO’nun “Mızrak Ucu Gücü” olarak 5 gün içinde dünyanın herhangi bir yerine intikal edecek şekilde teyakkuzda tutulur.
Barışı Koruma ve Uluslararası Görev, Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. TSK’nın yurt dışındaki en büyük askeri eğitim üssü nerededir?
TSK’nın yurt dışındaki en büyük askeri eğitim tesisi, Somali’nin başkenti Mogadişu’da bulunan TURKSOM (Somali Türk Görev Kuvveti Komutanlığı) kışlasıdır.
2. KFOR bünyesindeki Türk birliği Kosova’nın hangi şehrinde konuşludur?
Kosova Barış Gücü (KFOR) çerçevesinde görev yapan Türk Temsil Heyet Başkanlığı, Kosova’nın Prizren kentinde yer alan tarihi Sultan Murat Kışlası’nda konuşlanmıştır.
3. TSK’nın yurt dışına asker göndermesi için nasıl bir hukuki süreç gereklidir?
TSK unsurlarının sınır dışına gönderilmesi, Anayasa’nın 92. maddesi gereğince Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanan ve TBMM Genel Kurulu tarafından onaylanan “Yurtdışı Tezkeresi” ile mümkün olmaktadır.
4. NRDC-TUR nedir ve nerededir?
NRDC-TUR (NATO Rapid Deployable Corps – Turkey), NATO’ya tahsis edilmiş Hızlı Konuşlandırılabilir Türk Kolordusu’dur. Karargâhı İstanbul / Ayazağa‘da bulunan 3. Kolordu bünyesindedir.
5. Lübnan’daki UNIFIL görevinde TSK ne iş yapar?
BM Lübnan Geçici Barış Gücü (UNIFIL) kapsamındaki TSK personeli; Doğu Akdeniz’de deniz devriyesi ve keşif harekatı icra eder, karada ise inşaat, istihkam ve insani yardım faaliyetlerine destek verir.
6. Bosna-Hersek’teki Türk Askeri Birliği hangi misyona bağlıdır?
Bosna-Hersek’teki Türk birliği, Avrupa Birliği liderliğinde yürütülen EUFOR – ALTHEA harekatı kapsamında görev yapmaktadır.
7. VJTF (Mızrak Ucu Gücü) nedir?
VJTF; NATO’nun olası bir kriz anında 2 ila 5 gün içerisinde kriz bölgesine intikal edebilen en yüksek hazırlık seviyesindeki müşterek görev kuvvetidir. Türkiye bu kuvvete tugay seviyesinde muharip güç katkısı sağlamaktadır.
8. Katar’daki Türk askeri varlığının adı nedir?
Katar’da ikili anlaşmalarla konuşlanan birlik, başkent Doha yakınlarındaki Tarık bin Ziyad Kışlası’nda bulunan Katar Türk Birleşik Müşterek Kuvvet Komutanlığı‘dır.
9. Uluslararası görev kuvvetlerine katılacak personel nasıl seçilir?
Uluslararası barışı koruma birliklerinde görev alacak subay, astsubay, uzman erbaş ve erler; ilgili yabancı dil yeterliliği (YDS/NATO STANAG), fiziki kondisyon, sınıf uzmanlığı ve yüksek disiplin kriterleri dikkate alınarak Kuvvet Komutanlıkları tarafından özel olarak seçilir.
10. TSK’nın Somali açıklarında korsanlıkla mücadele eden birliği hangisidir?
TSK, Birleşik Deniz Kuvvetleri (CTF-151) ve ikili anlaşmalar kapsamında Aden Körfezi, Somali açıkları ve Hint Okyanusu’nda görevlendirdiği Savaş Gemileri (Fırkateyn/Korvet) ile deniz haydutluğu ve korsanlıkla mücadele etmektedir.
